α Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία κατοχυρώνονται άμεσα ή έμμεσα σε μια σειρά Διεθνών Συμβάσεων προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, με σημαντικότερη τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, που αναφέρεται αποκλειστικά στα Δικαιώματα των Αναπήρων.

Η πρωτοτυπία του παρόντος εγχειρήματος συνίσταται, κυρίως, στην παρουσίαση στην ελληνική γλώσσα των Γενικών Σχολίων/Γενικών Συστάσεων των Επιτροπών του ΟΗΕ και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη, των αποφάσεων του ΕΔΔΑ κατά θεματική, της ΕΕΚΧ και αντίστοιχα των αποφάσεων του Δικαστηρίου του Λουξεμβούργου, γεγονός που δίνει τη δυνατότητα σε όλους να μελετήσουν το περιεχόμενο των διατάξεων και την ερμηνεία τους, καθώς και τις υποχρεώσεις των Κρατών και της Ελλάδας, όπως αποδίδονται από διεθνή όργανα.

Το παρόν ανήκει σε μια σειρά έργων που παρουσιάζουν συγκεκριμένα θέματα προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και έχουν ως στόχο την ενημέρωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου με έναν τρόπο απλό, εύχρηστο και πρακτικό, και ενδιαφέρουν τόσο τους δημόσιους φορείς όσο και το ευρύ κοινό, συγκεντρώνοντας, πέραν των διατάξεων, την ερμηνεία και τον τρόπο εφαρμογής τους, όπως ορίζεται από τα ίδια τα όργανα που προβλέπουν οι Διεθνείς Συμβάσεις.

Τίτλος

Τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία

Διεθνείς Συμβάσεις – Γενικά Σχόλια/Γενικές Συστάσεις/Νομολογία Επιτροπών ΟΗΕ – Νομολογία Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου/Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κοινωνικών Δικαιωμάτων/Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

© 2022

Διεύθυνση Σειράς: Παρασκευή Νάσκου-Περράκη

Συνεργάτες: Ιωάννης Π. Τζιβάρας | Μάνος Καλαϊτζής | Αγλαΐα Κατσιγιάννη | Βασίλης Δουδούμης | Δανάη Τσατσάνη

Συγγραφέας: Παρασκευή Νάσκου-Περράκη

Σειρά: Δεσμεύσεις της Ελλάδας απο Διεθνείς Συμβάσεις Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου |Αριθμός σειράς: 3

ISBN 978-960-648-583-1

Σελίδες XXVIII + 619

Εκδόσεις Σάκκουλα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

VIIΠρολογικό Σημείωμα

α. παγκοσμιο επιπεδο

11. Ο ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ

1Προοίμιο (αποσπάσματα)

1Κεφάλαιο 1. Σκοποί και αρχές

1Άρθρο 1.3. Οι σκοποί των Ηνωμένων Εθνών

2Κεφάλαιο 3. Όργανα

2Άρθρο 8. Συμμετοχή με ίσους όρους

2Κεφάλαιο 4. Η Γενική Συνέλευση

2Άρθρο 13.1β. Καθήκοντα και εξουσίες

2Κεφάλαιο 9. Διεθνής Οικονομική και Κοινωνική Συνεργασία

2Άρθρο 55.1γ.

2Κεφάλαιο 10. Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο

2Άρθρο 62.2. Καθήκοντα και εξουσίες

3Κεφάλαιο 12. Διεθνές Σύστημα Κηδεμονίας

3Άρθρο 76.γ.

32. Η ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

3Προοίμιο

4Άρθρο 1. Ισότητα

4Άρθρο 2. Απαγόρευση διακρίσεων

53. ΤΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ.

5Προοίμιο

6Άρθρο 2.2. Σχετικά με την απαγόρευση των διακρίσεων

6·. Σχόλια – Προτάσεις του Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα

6–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 20 (2009), Απαγόρευση των διακρίσεων στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα (Άρθρο 2, παράγραφος 2 του Διεθνούς Συμφώνου), αναφέρεται στην αναπηρία (παρ. 1, 27, 28)

8·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Δικαιωμάτων

8–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 5 (1994), Άτομα με αναπηρία

234. Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

23Προοίμιο

26Άρθρο 1. Σκοπός

27Άρθρο 2. Ορισμοί

27Άρθρο 3. Γενικές αρχές

28Άρθρο 4. Γενικές υποχρεώσεις

30Άρθρο 5. Ισότητα και μη διάκριση

30·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

30–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 6 (2018), Ισότητα και μη διάκριση

61Άρθρο 6. Γυναίκες με αναπηρία

62·. Σχόλια – Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

62–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 3 (2016), Για τις γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία

88·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών

88–. Γενική Σύσταση Αριθμός 18 (1991), Γυναίκες με αναπηρία

89–. Γενική Σύσταση Αριθμός 24 (1999), Άρθρο 12 της Σύμβασης (γυναίκες και υγεία) με αναφορά στις ανάπηρες γυναίκες (παρ. 25)

90–. Γενική Σύσταση Αριθμός 36 (2017), Για το δικαίωμα των κοριτσιών και των γυναικών στην εκπαίδευση, με ειδική μνεία για τα κορίτσια και τις γυναίκες με αναπηρία (παρ. 43, 44, 46)

91Νομολογία της Επιτροπής για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών

92Άρθρο 7. Παιδιά με αναπηρία

93·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού

93–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 7 (2005), Εφαρμογή των δικαιωμάτων των παιδιών στην προσχολική ηλικία, το οποίο αναφέρεται στα παιδιά με αναπηρία (παρ. 1, 11, 24, 36)

96–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 9 (2006), Τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία.

125–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 20 (2016), Η εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού κατά την εφηβεία, με αναφορά στα παιδιά με αναπηρία (παρ. 7, 31, 90)

127–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 21 (2017), Τα παιδιά του δρόμου, με αναφορά στα παιδιά με αναπηρία (παρ. 1, 6, 8, 26, 52, 53, 62)

132Άρθρο 8. Ευαισθητοποίηση

133Άρθρο 9. Προσβασιμότητα

134·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

134–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 2 (2014), Άρθρο 9, Προσβασιμότητα

157·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του παιδιού

157–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 17 (2013), Το δικαίωμα του παιδιού στην ανάπαυση, την ψυχαγωγία, το παιχνίδι, τις ψυχαγωγικές δραστηριότητες, την πολιτιστική ζωή και τις τέχνες (Άρθρο 31), με αναφορά στα παιδιά με αναπηρία (παρ. 7, 50, 60, 61)

159Άρθρο 10. Δικαίωμα στη ζωή

·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

159–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 36 (2019) – Άρθρο 6, Δικαίωμα στη ζωή με αναφορά και στα άτομα με αναπηρία (παρ. 1, 24, 61)

161Άρθρο 11. Καταστάσεις κινδύνου και έκτακτων ανθρωπιστικών αναγκών

161Άρθρο 12. Ισότητα ενώπιον του νόμου

162·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

162–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 1 (2014), Άρθρο 12, Ίση αναγνώριση ενώπιον του νόμου

183Άρθρο 13. Πρόσβαση στη δικαιοσύνη

183·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του παιδιού

183–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 24 (2019), Τα δικαιώματα των παιδιών στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης ανηλίκων, με αναφορά στην αναπηρία (παρ. 1, 28, 40, 46)

185·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών

185–. Γενική Σύσταση Αριθμός 33 (2015), Πρόσβαση των γυναικών στη δικαιοσύνη, με αναφορά στα θέματα αναπηρίας (παρ. 1, 8, 13, 17)

187Άρθρο 14. Ελευθερία και ασφάλεια του ατόμου

187·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

187–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 35 (2014), Άρθρο 9 (Ελευθερία και ασφάλεια του ατόμου), με αναφορά στην αναπηρία (παρ. 1, 2, 19, 28)

189Άρθρο 15. Απαλλαγή από βασανιστήρια ή σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση ή τιμωρία

190Άρθρο 16. Απαλλαγή από την εκμετάλλευση, τη βία και την κακομεταχείριση.

191·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του παιδιού

191–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 13 (2011), Το δικαίωμα του παιδιού στην ελευθερία από όλες τις μορφές βίας, με αναφορά και στα παιδιά με αναπηρία (παρ. 1, 8, 15, 16, 20, 23, 43, 47, 48, 54, 56, 60, 72, 75)

197Άρθρο 17. Προστασία της ακεραιότητας του ατόμου

197Άρθρο 18. Ελεύθερη μετακίνηση και ιθαγένεια

198Άρθρο 19. Ανεξάρτητη διαβίωση και ένταξη στην κοινωνία

199·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

199–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 5 (2017), Για την ανεξάρτητη διαβίωση και την ένταξη στην κοινωνία

229Άρθρο 20. Κινητικότητα του ατόμου

230Άρθρο 21. Ελευθερία της έκφρασης και της γνώμης και πρόσβαση στην πληροφορία

230·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού

230–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 12 (2009), Το δικαίωμα ακρόασης του παιδιού, με αναφορά στα άτομα με αναπηρία (παρ. 1, 9, 21, 75, 78, 100, 115)

233–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 25 (2021), Τα δικαιώματα των παιδιών σε σχέση με το ψηφιακό περιβάλλον, με αναφορά στην αναπηρία (παρ. 1, 11, 30, 52, 89, 90, 91, 92)

236Άρθρο 22. Σεβασμός της ιδιωτικής ζωής

236Άρθρο 23. Σεβασμός της κατοικίας και της οικογένειας

237Άρθρο 24. Εκπαίδευση

239·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα Ατόμων με Αναπηρία.

239–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 4 (2016), Το δικαίωμα στην εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς (άρθρο 24)

270·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του παιδιού

270–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 1 (2001), Άρθρο 29 (1), Οι στόχοι της εκπαίδευσης με αναφορά στα παιδιά με αναπηρία (παρ. 1, 10)

272Άρθρο 25. Υγεία

273·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα

273–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 14 (2000), Το Δικαίωμα στο Υψηλότερο Δυνατό Επίπεδο Υγείας (Άρθρο 12), με αναφορά στα άτομα με αναπηρία (παρ. 26)

274–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 22 (2016), Το δικαίωμα στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία (Άρθρο 12), με αναφορά στην αναπηρία (παρ. 2, 8, 9, 16, 19, 20, 24, 30)

277Άρθρο 26. Αποκατάσταση και επανάκτηση

278Άρθρο 27. Εργασία και απασχόληση

279·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα

279–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 18 (2005), (Άρθρο 6), Το Δικαίωμα στην Εργασία με αναφορά και στα άτομα με αναπηρία (παρ. 1, 17)

281–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 23 (2016), Το δικαίωμα σε δίκαιες και ευνοϊκές συνθήκες εργασίας (Άρθρο 7), με αναφορές και στην αναπηρία (παρ. 1, 5, 24, 26, 31, 47, 56, 63, 64, 65)

285Άρθρο 28. Ανεκτό βιοτικό επίπεδο και κοινωνική προστασία

287·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα

287–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 19 (2008), Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλεια (Άρθρο 9), με αναφορά στα άτομα με αναπηρία (παρ. 1, 20, 27, 28, 29, 31)

290·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

290–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 4 (1991), Το δικαίωμα σε επαρκή στέγαση (Άρθρο 11, παράγραφος 1 του Συμφώνου), με αναφορά στην αναπηρία (παρ. 1, 8)

291Άρθρο 29. Συμμετοχή στην πολιτική και δημόσια ζωή

292·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

292–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 25 (1996), Άρθρο 25 (Συμμετοχή στη Δημόσια Ζωή και Δικαίωμα του Εκλέγειν) με αναφορά στην αναπηρία (1, 10)

293Άρθρο 30. Συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή, την αναψυχή, τον ελεύθερο χρόνο και τον αθλητισμό

293·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα

293–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 21(2009), Δικαίωμα συμμετοχής όλων στην πολιτιστική ζωή – (Άρθρο 15, παράγρ. 1 (α), προβλέπει για την αναπηρία (παρ. 1, 30, 31)

295Άρθρο 31. Στατιστικές και συγκέντρωση δεδομένων

296Άρθρο 32. Διεθνής συνεργασία

297Άρθρο 33. Εθνική εφαρμογή και παρακολούθηση

298·. Σχόλια-Προτάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

298–. Γενικό Σχόλιο Αριθμός 7 (2018), Για τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών με αναπηρία, μέσω των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων τους, στην εφαρμογή και παρακολούθηση της Σύμβασης

330Άρθρο 34. Επιτροπή για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

332Άρθρο 35. Εκθέσεις από τα Συμβαλλόμενα Κράτη

332Άρθρο 36. Εξέταση των εκθέσεων

334–. Επιτροπή για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

334Συμπερασματικές Παρατηρήσεις στην αρχική έκθεση της Ελλάδας

350Άρθρο 37. Συνεργασία μεταξύ των Συμβαλλόμενων Κρατών και της Επιτροπής

351Άρθρο 38. Σχέση της Επιτροπής με άλλους φορείς

351Άρθρο 39. Έκθεση της Επιτροπής

351Άρθρο 40. Διάσκεψη των Συμβαλλόμενων Κρατών

352Άρθρο 41. Θεματοφύλακας

352Άρθρο 42. Υπογραφή

352Άρθρο 43. Συγκατάθεση για δέσμευση

352Άρθρο 44. Περιφερειακοί οργανισμοί ενοποίησης

353Άρθρο 45. Έναρξη ισχύος

353Άρθρο 46. Επιφυλάξεις

353Άρθρο 47. Τροποποιήσεις

354Άρθρο 48. Καταγγελία

354Άρθρο 49. Προσιτή μορφή

355Άρθρο 50. Αυθεντικά κείμενα

3554.1. ΤΟ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΣΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

357– Αποφάσεις της Επιτροπής σχετικά με τη Διαδικασία Έρευνας

3624.2. Νομολογία της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

Β. Περιφερειακό επιπεδο

369Ι. ΤΟ συμβουλιο της ευρωπησ

3691. ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της ΕΥΡΩΠΗΣ

369Προοίμιο (αποσπάσματα)

369Άρθρο 1. Σκοπός του Συμβουλίου της Ευρώπης

3692. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ

369Προοίμιο

370Άρθρο 1. Υποχρέωση σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου

370Άρθρο 14. Απαγόρευση των διακρίσεων

3702.1. Νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με τα άτομα με αναπηρία

4273. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ

427Προοίμιο

428Άρθρο 15. Το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία στην ανεξαρτησία, την κοινωνική ένταξη και τη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή

4293.1. Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων

429·. Αιτιολογική έκθεση για το άρθρο

429· Αιτιολογική Έκθεση στο Σχέδιο Νόμου για την κύρωση του ΕΚΧ

4303.2. ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ της ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩ­ΜΑΤΩΝ

432ΙΙ. η ευρωπαΪκη ενωση

4321. Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΙΣΑΒΟΝΑΣ (Αποσπάσματα)

432Άρθρο 3. (πρώην άρθρο 2 ΣΕΕ)

433Άρθρο 6. (πρώην άρθρο 6 ΣΕΕ)

434Άρθρο 9. Ισότητα πολιτών

434ΤΙΤΛΟΣ Χ. Κοινωνική πολιτική

434Άρθρο 151 ΣΛΛΕ (πρώην άρθρο 136 ΣΕΚ)

4352. Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

435Άρθρο 26. Ένταξη των ατόμων με αναπηρίες

4353. Η ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

4374. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

437·. Ένωση ισότητας: στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030

4855. Νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής ενωσης